Fairtrade, en vooral de vraag naar fairtrade-chocolade schiet omhoog. Maar wat is fairtrade? En wat betekent fair in dit geval voor de cacaoboeren en -boerinnen uit Ghana?
Fairtrade-certificeringen zoals het Fairtrade-keurmerk staan al langer ter discussie. Uiteindelijk werd dit in 2018 na publicatie van de Cacaobarometer door onafhankelijke instituten bevestigd. Nu heeft zich ook een Ghanese expert in het onderwerp 'Fairtrade' verdiept en een artikel gepubliceerd over de 'grote vraag: is Fairtrade eerlijk voor cacaoboeren en -boerinnen?'. Fairafric deelt deze kritische benadering en in deze blogpost belichten we eens beter wat het Fairtrade-keurmerk voor Ghanese cacaoboeren en -boerinnen betekent.
De uitgangssituatie: uitdagingen in de handel met cacao
De handel in cacaobonen ontstond oorspronkelijk in Centraal-Amerika en pas in de 19e eeuw ontwikkelde chocolade zich zoals we die vandaag kennen. Ghana telt naast Ivoorkust tot de landen met de sterkste cacaoteelt in Afrika. Volgens Fountain en Huetz-Adams (2018) zijn er ca. 2.000.000 boeren in Ghana en Ivoorkust, het gemiddelde inkomen bedraagt echter slechts $0,78 per persoon per dag. Kleine boeren leven daardoor vaak op de armoedegrens en kinderarbeid is in deze teeltsector geen uitzondering. Opleiding voor kinderen is meestal niet mogelijk en de familie heeft hun financiële steun nodig.
Neokoloniale economische structuren
Naast de rurale structuren zijn er neokoloniale structuren. Cacaobonen worden voornamelijk geëxporteerd en de toegevoegde waarde vindt plaats in industrielanden. Aan de onderkant van de waardeketen zijn er voor boeren niet veel alternatieven en ze zijn afhankelijk van de sterk schommelende wereldmarktprijs om hun cacaobonen aan handelaren te kunnen verkopen.
De wereldmarktprijs voor cacao en de gevolgen daarvan
Aan het eind van de jaren 80 en vooral aan het eind van de jaren 90 stortte de wereldmarktprijs voor cacaobonen in. In deze context was het idee van het Fairtrade-keurmerk op zich en de benadering om een minimumprijs van (tegenwoordig) $2400/ton te betalen terecht. Sinds het begin van de jaren 2000 steeg de cacaoprijs echter en maakte dit het concept van de vaste minimumprijs van de Fairtrade-organisatie omstreden.
In Ghana en Ivoorkust bestaat de cacaoprijs echter niet alleen uit de wereldmarktprijs. Het CoCoBod (Cocoa Marketing Board= cacaovermarkingsorganisatie) in Ghana stelt aan het begin van het oogstseizoen een eigen minimumprijs vast, die overeenkomt met een bepaald percentage van de wereldmarktprijs. Als er een verschil ontstaat tussen de staatsminimumprijs en de $2400/ton van het FairTrade-keurmerk, wordt in het geval van een negatief verschil aangevuld tot $2400.
Het CoCoBod ondersteunt Ghanese cacaoboeren in de gebieden kwaliteitscontrole, onderwijs, gebruik van pesticiden, maar ook bij de uitgifte van zaailingen. Zo kunnen ook niet-gecertificeerde boeren profiteren van verdere trainingen en extra diensten zonder de kosten die bij een Fairtrade-certificering ontstaan. Verdere uitleg hierover kun je ook hier lezen.
Begripsafbakening: Fairtrade versus Fair trade
Fairtrade is niet hetzelfde als eerlijk verhandeld. Dit wordt vooral bevestigd door de blik op de Cacaobarometer en het artikel van de Ghanese Kwame Asamoah Kwarteng. Terwijl Fairtrade in de zin van het Fairtrade-keurmerk meestal klassieke structuren volgt en de grondstoffen worden geëxporteerd om ze verder te verwerken, volgt een eerlijk verhandeld product in het beste geval de fair chain-benadering en blijft de toegevoegde waarde in het land van herkomst.
Het idee van het Fairtrade-keurmerk bestaat eruit om op basis van bepaalde criteria op de gebieden sociaal, ecologie en economie de leveringsketen van een product transparanter en eerlijker te maken. De organisatie handelt door controles, dus vooral aan het begin van de leveringsketen, bij de grondstofgeneratie door de boeren. Het Fairtrade-keurmerk wordt gecertificeerd door de internationale certificeringsinstantie FLOCERT, overigens een dochteronderneming van de Fair Trade-organisatie zelf. Alle standaarden moeten worden vervuld voordat een product het Fairtrade-keurmerk mag dragen. Het aantal gecertificeerde productorganisaties ligt inmiddels op meer dan 1400 en omvat volgens Fairtrade 1,66 miljoen kleine boeren en boerinnen en werknemers.
Fairtrade-keurmerk : Welke criteria moeten worden vervuld?
Het Fairtrade-keurmerk certificeert verschillende productsoorten resp. grondstoffen zoals koffie, katoen, bloemen maar ook suiker of specerijen. Omdat we geïnteresseerd zijn in de gevolgen voor de Ghanese boeren, zullen we een overzicht maken van de criteria voor cacaoboeren.
De focus van de Fairtrade-certificering ligt bij de sociale criteria voor cacaoboeren. De certificering omvat echter ook de juiste omgang met pesticiden en gevaarlijke stoffen volgens de milieustandaarden. Bovendien kunnen de boeren zich organiseren in vakbonden en krijgen ze trainingen van de organisatie ter beschikking gesteld.
Richtlijnen voor arbeidsomstandigheden op de plantages omvatten bescherming tegen discriminatie en dwangarbeid evenals maatregelen tegen kinderarbeid. Bijzonderheden zijn de betaling van een minimumprijs en de uitbetaling van een premie van $240/ton cacaobonen, of het nu biologisch gecertificeerd of conventioneel is, maakt hierbij geen verschil. Voor Ghana en Ivoorkust gelden afwijkende regelingen door de andere prijsstelling, die aan het begin is genoemd. Tot de hierboven genoemde criteria behoren audits, die met regelmatige tussenpozen de omstandigheden controleren. De resultaten van de audits moeten voor alle leden inzichtelijk en begrijpelijk zijn gemaakt. FLOCERT voert deze deels onverwachte audits uit en heeft wereldwijd medewerkers om lokaal te opereren. Door het coronavirus werden de audits overigens deels opgeschort, zijn nu maar weer actief en ook als 'Remote' audit uitvoerbaar.
Fairtrade-kritiek
Fairtrade-kritiekpunten zijn al langer bekend, maar komen vaak niet bij alle eindconsumenten aan of verliezen zich in de keurmerk-jungle. Een van de grootste Fairtrade-kritiekpunten, dat vooral in Ghana een belangrijke rol speelt, is dat er geen wezenlijk verschil is in het inkomen tussen gecertificeerde en niet-gecertificeerde boeren in de cacaoteelt. Hieronder worden kritiekpunten genoemd, die echter slechts aan de oppervlakte krabben en argumenten zoals bijvoorbeeld de kwantiteitscompensatie buiten de boot vallen, omdat dit de kaders van onze blogpost zou overschrijden.
Gecertificeerde boeren hebben kosten door vergoedingen, audits en een afdracht aan de Fairtrade-organisatie. De premie van $240 wordt slechtsvoor de helft rechtstreeks aan de boeren uitgekeerd, de andere helft gaat naar de kosten van de organisatie. 'Direct' betekent hier als bijdrage aan projecten in de hele gemeente. Uiteindelijk kunnen de boeren dus niet individueel over de premie beslissen. Profiteur van de premie is de hele gemeente – of dat eerlijk of niet eerlijk is, kan zeker worden gediscussieerd.
Verder is er door het CoCoBoD de mogelijkheid voor niet-gecertificeerde boeren om kwaliteitscontroles en andere diensten te ontvangen, zonder extra kosten aan een internationale organisatie te hoeven betalen.
De Cacaobarometer laat zien dat alle certificeringen niet hebben bijgedragen aan het garanderen van tenminste een bestaanszekerend inkomen. Zo blijven de kleine boeren en boerinnen in hun structurele armoede en hebben ze nauwelijks een kans om een hoger inkomen te genereren.
Een bestaanszekerend inkomen wordt overigens anders gedefinieerd en berekend dan een bestaanszekerend loon – in het Engels makkelijker te onderscheiden met 'living wage' en 'living income'. Een bestaanszekerend inkomen verwijst naar zelfstandige werknemers en geen loonarbeiders die bijvoorbeeld in een fabriek werken. Dit zijn dus meestal boeren. De berekening geschiedt door het inkomen voor het hele huishouden en omvat alle kosten voor een levensstandaard zoals voedsel en onderdak, maar ook de kosten voor pesticiden, opslag of lidmaatschapsgelden. Het bestaanszekerend loon wordt daarentegen berekend op basis van het loon voor een week en omvat alleen kosten voor de levensstandaard.
Een ander kritiekpunt is de prijsstelling van het eindproduct. Deze ligt niet in de handen van de boeren en uiteindelijk profiteren de productiefabriek, de verkopers van chocoladetafels en internationale bedrijven van een hoge eindprijs. De herkomst tot de individuele boeren is meestal door tussenhandelaren ondoorzichtig en het geld blijft buiten het land. En dat, hoewel het een Fairtrade-keurmerk mogelijk maakt om bij eindconsumenten een hogere prijs te stellen, want de betalingsbereidheid is volgens een studie van de Universiteit van Bonn met een keurmerk 38,6% hoger. In deze studie werden hersenstimulaties van potentiële klanten op keurmerken zoals Fairtrade gemeten en geëvalueerd.
Conclusie
Hoe eerlijk is dus nu het Fairtrade-keurmerk voor de Ghanese cacaoboeren? Als men nog eens kijkt naar de criteria en succespunten van het Fairtrade-deutschland-keurmerk, wordt duidelijk dat de boeren ter plaatse veel standaarden moeten vervullen om gecertificeerd te worden. Dit ondersteunt het sociale aspect van de leveringsketen en bevordert betere arbeidsomstandigheden om bijvoorbeeld dwangarbeid tegen te gaan. Echter blijft er uiteindelijk nauwelijks iets van de premie voor de boeren over en ook de minimumprijs die Fairtrade betaalt, helpt niet om een eerlijk, bestaanszekerend loon uit te betalen. Vooral aan de hand van de laatste vaststelling wordt duidelijk waarom Kwame Asamoah Kwarteng sceptisch is tegenover het Fairtrade-keurmerk en er voor zijn landgenoten geen meerwaarde in ziet. Net als wij wenst hij zich meer transparantie en een omdenken in de handelsstructuren, in plaats van marketingcampagnes en 'Fairwashing '.
Laat een reactie achter
Deze site wordt beschermd door hCaptcha en het privacybeleid en de servicevoorwaarden van hCaptcha zijn van toepassing.