Cacao verbouw opnieuw bedacht
Toelichting
Wat is Dynamische Agroforestry (DAF)?
Cacao groeit van nature niet op kale velden, maar onder de bescherming van diverse bosecosystemen. Dynamische agroforestry (kort DAF) is precies op dit principe gebaseerd: in plaats van alleen cacao op een oppervlakte te verbouwen, ontstaan levendige, meerlaagse teeltsystemen van cacaobomen, schaduwbomen, nutsculturen en bijbehorende vegetatie. Het doel is niet alleen om cacao te verbouwen. Het doel is om een gezond, productief en veerkrachtig ecosysteem op te bouwen dat de bodem, planten, het klimaat en mensen op de lange termijn versterkt. Voor fairafric is DAF daarom meer dan een teelmethode. Het is een centraal onderdeel van onze visie voor de toekomst van chocolade.
Conventionele cacaoteelt
Een blik op de conventionele cacaoteelt
Gedurende vele decennia is de cacaoteelt vooral geoptimaliseerd voor efficiëntie, vereenvoudiging en op korte termijn rendement. Het resultaat is in veel regio's monocultuursystemen, waarin vrijwel uitsluitend cacao wordt verbouwd. Wat op korte termijn economisch zinvol lijkt, maakt het systeem op lange termijn kwetsbaar. Want waar diversiteit ontbreekt, verdwijnen precies de factoren die de teelt duurzaam stabiel maken: biodiversiteit, gezonde bodems, natuurlijke kringlopen en veerkracht. De gevolgen dragen zowel de natuur als de mens.
Gevolgen voor mens en natuur:
Ontbossing van regenwouden
Voor de cacaoteelt zijn in West-Afrika al meer dan 80% van de oorspronkelijke bossen gekapt. Met de bossen verdwijnen ook de biodiversiteit, natuurlijke leefgebieden en ecologische stabiliteit. Waar diversiteit verdwijnt, verliest de natuur haar veerkracht. (vergelijk World Cocoa Foundation, 2023; International Cocoa Organization, 2022)
Bodems verliezen hun natuurlijke vruchtbaarheid
Monoculturen putten de bodem gedurende jaren eenzijdig uit. Humus wordt afgebroken, natuurlijke kringlopen worden verzwakt en het vermogen van de bodem om voedingsstoffen vast te houden en zich te regenereren neemt af. Zo verliest de bodem stap voor stap zijn natuurlijke vruchtbaarheid.
(vergl. International Cocoa Organization, 2022)
Planten worden vatbaarder
Een gebrek aan plantendiversiteit bevordert de verspreiding van plagen en ziekten. Hitte, hevige regenval of droogte treffen de planten harder omdat natuurlijke beschermingsmechanismen ontbreken. Hierdoor wordt kakaoverbouw vatbaarder en minder veerkrachtig.
(vergelijk International Cocoa Organization, 2022)
Cacaofamilies leven van het absolute minimum
Cacaoboeren in West-Afrika verdienen gemiddeld slechts ongeveer 0,78 Amerikaanse dollar per dag – een inkomen dat vaak niet voldoende is om aan de meest basale levensbehoeften te voorzien. Voor veel gezinnen blijft er nauwelijks ruimte voor onderwijs, investeringen of ouderdomsvoorzieningen (vergelijk NORC, 2020).
Gebruik van gevaarlijke pesticiden
In veel cacao-teeltgebieden horen pesticiden bij het dagelijks leven: In een onderzoek in Ghana gaven rond 81 % van de ondervraagde cacaoboeren aan pesticiden te gebruiken. Tegelijkertijd tonen onderzoeken resten in bodems en drinkwaterbronnen uit cacao-teeltgebieden. Veel boeren zijn daarbij onvoldoende beschermd en worden rechtstreeks blootgesteld aan de chemicaliën (vergelijk Satoyama Initiative, 2023).
Kinderarbeid blijft onderdeel van het systeem
Kinderarbeid is geen randverschijnsel, maar onderdeel van een structureel probleem. Te lage inkomens en precaire leefomstandigheden zorgen ervoor dat kinderen vaak moeten meewerken. Nog steeds werken er ongeveer 1,5 miljoen kinderen op cacaoplantages in West-Afrika (vergelijk OICE Network, 2023).
Uitgelegd
Zo werkt de Dynamische Agroforestry (DAF)
In de DAF groeit cacao niet alleen.
Hij wordt ingebed in een veelzijdig systeem van schaduwbomen, nutsculturen, bodembedekking en bijbehorende vegetatie.
Dit zorgt voor:
- meer ecologische stabiliteit
- meer leefruimte voor nuttige organismen
- en betere omstandigheden voor gezonde planten
Diversiteit is hier geen neveneffect – maar het uitgangspunt.
DAF kenmerkt zich daarbij doorgaans door hoge plantdichtheid, grote diversiteit en systematische gelaagdheid.
Een centraal mechanisme in dynamische agroforestry is de gerichte opbouw van biomassa.
Door terugsnoeiwerk, mulch en natuurlijke bodembedekking blijft organisch materiaal in het systeem en kan het zich weer omzetten in humus.
Dit helpt de bodem om:
- Water beter vast te houden
- Voedingsstoffen beter vast te houden
- op de lange termijn te regenereren
Studies en praktijkverslagen over DAF laten zien dat de humusopbouw, bodembedekking en waterretentie aanzienlijk kunnen worden verbeterd.
Een gezonde bodem is de basis voor gezonde cacao.
In stabielere, diversere systemen kunnen zich schadelijke organismen en ziekten niet zo gemakkelijk ongehinderd verspreiden.
Tegelijkertijd helpen schaduw, bodembedekking en diepwortelende planten om het systeem beter te beschermen tegen hitte, droogte en zware regenval.
Dat maakt de teelt niet perfect – maar wel aanzienlijk veerkrachtiger.
DAF- en agroforestrysystemen worden daarom ook besproken als een belangrijk antwoord op de toenemende klimaatrisico's in de cacaoteelt.
Dynamische agroforestry betekent niet alleen meer diversiteit op het land – maar vaak ook meer diversiteit in inkomen en voeding.
Naast cacao kunnen, afhankelijk van het systeem, ook andere planten, vruchten of nutsbomen deel uitmaken van de teelt.
Dit vermindert de volledige afhankelijkheid van slechts één oogst en slechts één wereldmarktprijs.
Meer diversiteit op de boerderij kan ook meer stabiliteit in het leven betekenen.
Praktijkprojecten voor DAF laten zien dat extra producten zoals bananen, bonen, maïs of avocado zowel relevant kunnen zijn voor eigen consumptie als voor verkoop.
In de DAF groeit cacao niet alleen.
Hij wordt ingebed in een veelzijdig systeem van schaduwbomen, nutsculturen, bodembedekking en bijbehorende vegetatie.
Dit zorgt voor:
- meer ecologische stabiliteit
- meer leefruimte voor nuttige organismen
- en betere omstandigheden voor gezonde planten
Diversiteit is hier geen neveneffect – maar het uitgangspunt.
DAF kenmerkt zich daarbij doorgaans door hoge plantdichtheid, grote diversiteit en systematische gelaagdheid.
Een centraal mechanisme in dynamische agroforestry is de gerichte opbouw van biomassa.
Door terugsnoeiwerk, mulch en natuurlijke bodembedekking blijft organisch materiaal in het systeem en kan het zich weer omzetten in humus.
Dit helpt de bodem om:
- Water beter vast te houden
- Voedingsstoffen beter vast te houden
- op de lange termijn te regenereren
Studies en praktijkverslagen over DAF laten zien dat de humusopbouw, bodembedekking en waterretentie aanzienlijk kunnen worden verbeterd.
Een gezonde bodem is de basis voor gezonde cacao.
In stabielere, diversere systemen kunnen zich schadelijke organismen en ziekten niet zo gemakkelijk ongehinderd verspreiden.
Tegelijkertijd helpen schaduw, bodembedekking en diepwortelende planten om het systeem beter te beschermen tegen hitte, droogte en zware regenval.
Dat maakt de teelt niet perfect – maar wel aanzienlijk veerkrachtiger.
DAF- en agroforestrysystemen worden daarom ook besproken als een belangrijk antwoord op de toenemende klimaatrisico's in de cacaoteelt.
Dynamische agroforestry betekent niet alleen meer diversiteit op het land – maar vaak ook meer diversiteit in inkomen en voeding.
Naast cacao kunnen, afhankelijk van het systeem, ook andere planten, vruchten of nutsbomen deel uitmaken van de teelt.
Dit vermindert de volledige afhankelijkheid van slechts één oogst en slechts één wereldmarktprijs.
Meer diversiteit op de boerderij kan ook meer stabiliteit in het leven betekenen.
Praktijkprojecten voor DAF laten zien dat extra producten zoals bananen, bonen, maïs of avocado zowel relevant kunnen zijn voor eigen consumptie als voor verkoop.
Cacao als klimaatredder?
De aanbouwsystemen in vergelijking
Conventionele cacaoteelt vs. Dynamische agroforestry
De conventionele cacaoteelt (links) richt zich op de teelt van één enkele plantensoort, terwijl dynamische agroforestry (rechts) een divers, natuurgetrouw teeltstelsel met meerdere plantensoorten vertegenwoordigt. Ontdek de verschillen op het gebied van duurzaamheid, biodiversiteit en langetermijnrendement.
Dynamische agroforestry (DAF)
Conventionele teelt
Veelzijdig, gelaagd systeem met cacao, schaduwbomen en begeleidende planten
Vereenvoudigde of monocultuurlijke systemen met een lage plantendiversiteit
Hogere CO₂-opname door bomen, humusopbouw en meer biomassa
Lage CO₂-opname, vaak geassocieerd met ontbossing en gedegradeerde bodems
Hogere biodiversiteit door gevarieerde planten- en boomstructuren
Lage biodiversiteit en verlies van natuurlijke leefgebieden
Bodems kunnen zich herstellen en op de lange termijn vruchtbaarder blijven
Gering, bodems worden sneller uitgeput en verliezen aan humus
Geen gebruik van pesticiden dankzij stabielere ecologische kringlopen
Gebruik van chemische pesticiden, risico's voor milieu en boeren
Duidelijk hogere inkomsten door extra cacaopremiën en gediversifieerde inkomstenbronnen
Laag inkomen, grote afhankelijkheid van één enkele oogst en van de wereldmarktprijs
Conventionele teelt
Dynamische agroforestry
Onze aanpak voor meer klimaatbescherming
We willen chocolade zo produceren dat deze op de lange termijn meer CO₂ vastlegt dan er langs haar waardeketen wordt uitgestoten. Voor ons betekent klimaatpositiviteit daarom niet alleen het verminderen van emissies. Het betekent om chocolade als geheel nieuw te denken – van de cacaoteelt tot de verpakking. Deze weg is gebaseerd op meerdere hefbomen die samenwerken.
Door zonenergie aangedreven fabriek
Een centraal knooppunt ligt daar waar onze chocolade ontstaat: in Ghana. Onze fabriek wordt grotendeels op zonne-energie gedreven, om de energievraag van de productie zo emissiearm mogelijk te dekken en fossiele energiebronnen te verminderen. Zo creëren we niet alleen meer toegevoegde waarde bij de bron – maar ook een productiebasis die beter past bij de toekomst.
Minder fossiele energie. Meer chocolade bij de bron.
Verpakkingen die beter circulair kunnen zijn
Ook verpakking maakt deel uit van de ecologische voetafdruk van een product. Daarom werken we aan het toepassen van verpakkingsoplossingen die biologisch afbreekbaar (volgens DIN EN 13432), recyclebaar of minder grondstofintensief zijn dan conventionele alternatieven. Onze ambitie is niet alleen om chocolade beter te maken – maar ook de materialen eromheen.
Minder afval. Meer verantwoordelijkheid voorbij het product.
Regeneratieve landbouw
De grootste hefboom ligt daar waar alles begint: op de boerderijen. Met Dynamische Agroforestry zetten we in op een teeltstelsel dat bomen, plantendiversiteit, bodemopbouw en natuurlijke kringlopen versterkt. Zo kan kakaoteelt op de lange termijn niet alleen veerkrachtiger worden, maar ook bijdragen aan meer CO₂ in het systeem vast te leggen – via bomen, biomassa en gezondere bodems.
Om dit wetenschappelijk te onderbouwen, heeft de non-profit ECOTOP-stichting een studie opgesteld. Volgens deze studie kunnen op 167 hectare DAF (ca. 100 ton biologische cacao) rond 1.000 ton CO₂ in de bodem worden vastgelegd. Volgens berekeningen van fairafric is dat meer dan de uitstoot van de gehele fairafric-toeleveringsketen.
Meer diversiteit op de boerderij betekent ook meer potentieel voor koolstofvastlegging.
Wil je meer leren?
Lees meer over onze impact
Voorwoord Hendrik Op 22 maart 2016 ging onze eerste Kickstarter-campagne live. Chocolade "Made in Africa" was destijds voor velen een gek idee. Bijna een maand later, precies 10 jaar geleden, ...
Aflevering 11: Van computers naar chocolade – Richards reis
Voorwoord Hendrik Als het aan mij was geweest, was Richard waarschijnlijk nooit deel uit geweest van fairafric. En dat zou iets zijn waar ik me vandaag zeer voor zou spijten. In 2020 vroeg ik Ak...
Uitstekend: Onze 42% Fleur de Sel & Caramel is "Beste veganistische chocolade 2026"
Onze fairafric 42% Fleur de Sel & Caramel is bij de PETA Award 2026 uitgeroepen tot beste vegane chocolade. Ontdek nu de vegane M!lK Collection.