Fairafric legt uit: De betekenis van Ghanese namen

De Ghanese cultuur is geen homogene cultuur. Ze bestaat eerder uit honderden verschillende invloeden en volkeren, met elk hun eigen waarden, dialecten, talen en uiteenlopende culturele achtergronden. Maar de verschillende Ghanese etnische groepen zijn het zich grotendeels eens over één ding: de naamgeving van hun kinderen.

Van Ghana tot Jamaica

De Akan, cultureel en taalkundig verwante volkeren in West-Afrika, doen hetzelfde als andere Afrikaanse en ook Jamaicaanse etnische groepen: ze noemen hun kinderen naar de dag waarop ze zijn geboren. In de loop der tijd hebben de Akan zeven namen per geslacht vastgesteld, die elk naar een dag van de week verwijzen:

Dag van de week	Akan-dag	vrouwelijke voornamen	mannelijke voornamen
Maandag	Edwoada/Dwoada	Adwoa/Adjoa, Ejo, Adzo	Jojo, Kojo, Kwadwo
Dinsdag	Ebenada/Benada	Abena, Abla	Kwabena, Kobina, Ebo
Woensdag	Wukuada	Akua, Aku, Ekuwa	Kweku, Kuuku, Kwaku
Donderdag	Yawoada	Yaaba, Yaa	Yao, Yaw, Ekwo
Vrijdag	Efiada/Fiada	Efua/Afua, Afi, Afia	Kofi, Yoofi, Fiifi
Zaterdag	Memeneda	Awo, Aba, Ama, Amma	Kwame, Ato, Kwamena
Zondag	Kwasiada	Akosua, Kisi, Esi	Siisi, Akwasi, Kwesi

Deze naamgeving naar dagen van de week heeft absoluut een diepere betekenis, want de dag waarop iemand wordt geboren, heeft in zekere zin dezelfde betekenis als de toewijzing aan een sterrenbeeld in het westen.

Maar wat als meerdere kinderen op dezelfde dag van de week worden geboren? Geen probleem, dan worden er gewoon getallen of volgordewoorden in de naam geïntegreerd:

• „Manu” (de tweede) / „Maanu” (de tweede)
• „Mensa” (de derde) / „Mansa” (de derde) of
• „Annan” (de vierde) / „Anane” (de vierde).

„Anan Kwame” zou dus bijvoorbeeld de vierde zoon zijn die op een zaterdag is geboren. Een eerstgeborene kun je overigens herkennen aan de voornaam „Piesie”. En wat als het een tweeling is? Ook hiervoor kent de naamlogica een oplossing: in dat geval wordt gewoon nog de voornaam „At(t)a” gegeven. „Tawia” is daarentegen de naam voor het kind dat na een tweeling is geboren.

Namen, namen, namen

Daarnaast is het niet ongebruikelijk om voor de naam van de dag van de week nog een andere voornaam toe te voegen: deze verwijst dan naar de situatie waarin het kind is geboren. Als een stel bijvoorbeeld na lange tijd een langverwacht kind krijgt, is de naam „Nhyira”, wat zoiets betekent als „Gods zegen”, niet ongebruikelijk. Zo zijn er de meest uiteenlopende bijnamen: een „Nyambura” is bijvoorbeeld geboren tijdens de regentijd of een „Abionakam” was onderweg („op de weg”).

Maar dat is nog niet alles. Afhankelijk van de regio (en of deze christelijk of islamitisch van aard is) krijgen kinderen vaak nog gangbare christelijke of islamitische voornamen.

Hiermee zijn in ieder geval de voornamen compleet. De naamgeving zelf gebeurt in de volgende volgorde: religieuze naam (christelijk of islamitisch)

Getal (de/de eerste, tweede, ...)
Dag van de week
Aanduiding tweeling
Situatieaanduiding
Achternaam

Met deze kennis is het dus eenvoudig om je persoonlijke Ghanese naam te ontdekken. Als je je aan de bovenstaande overzicht houdt, kun je (behalve de situatieaanduiding) je persoonlijke Ghanese naam zeer nauwkeurig samenstellen. Als jullie die met ons willen delen, horen we dat graag! Overigens zijn de auteurs van dit artikel bij fairafric Katharina Maanu Kisi Nhyira en Nicholas Kweku Manu.

En als je een witte of lichtere huidskleur hebt, kan het heel goed zijn dat je – ondanks een correcte Ghanese naam – in Ghana gewoon „Kwasibruni” wordt genoemd. Dit is een samenstelling van de woorden „Kwasi” en „Obruni”. „Kwasi” staat voor zondag en „Obruni” is Twi (een dialect) en betekent zoiets als wit. Deze aanduiding voor lichtgekleurde mensen gaat waarschijnlijk terug naar witte christelijke missionarissen die de zondag uitriepen tot de dag van de Heer – de exacte herkomst van deze samenstelling is echter niet gedocumenteerd.

Overigens: als je iemand ontmoet die in dezelfde situatie of op dezelfde dag van de week is geboren als jij, word je in Ghana direct als broer of zus beschouwd – want een gezamenlijke verjaardag verbindt!

Bekende naamdragers:

VN-secretaris-generaal Kofi Annan („Kofi” = mannelijk voor „op een vrijdag geboren”) of 
Ghanas eerste president dr. Kwame Nkrumah („Kwame” = mannelijk voor „op een zaterdag geboren”): hij begeleidde Ghana op weg naar zijn onafhankelijkheid in 1957. Met onze variant 57% pure chocolade Baobab & Moringa vieren we dit bijzonder belangrijke evenement!