De gevolgen van klimaatverandering voor de cacaoteelt in Ghana

We weten allemaal dat de klimaatverandering vrijwel elk aspect van ons leven raakt – ook de chocolade waar we zo graag van genieten. Maar wat heeft de verandering van het klimaat precies te maken met de cacaoplant en daarmee met onze chocolade? In het volgende gaan we die samenhang tot de kern toedringen.

Wij van fairafric proberen met de lokale productie in de wereld van chocolade een verschil te maken. Dat houdt ook in dat de cacaoboeren aan de basis van het geheel een goed leven kunnen leiden. Dit garanderen we met de biologische premie van 600 USD per ton cacao, die bovenop de door de overheid vastgestelde cacaoprijs komt. Maar als er sprake is van oogstverliezen door klimaatgerelateerde oorzaken, een slechtere kwaliteit van de cacaobonen of ziekten van de cacaoboom, volstaat een premie niet langer om de mensen aan het begin van onze chocoladeproductie een goed levensniveau te garanderen. In dit artikel gaan we in op de gevolgen van de klimaatverandering voor de gevoelige cacaoplanten en daarmee voor de boerinnen en boeren.

De cacaoboom en zijn behoeften

Ongeveer 70% van de wereldwijd verbouwde cacao groeit in West-Afrika, vooral in Ivoorkust en Ghana. De lokale klimaatcondities zijn eigenlijk ideaal voor de teelt van cacao: het regent veel in de regenseizoenen, daartussen zijn er droge perioden met voldoende zon, er is een hoge luchtvochtigheid en tegelijkertijd zijn de temperaturen het hele jaar door warm, maar niet te heet. Cacaobomen zijn zeer bijzondere, maar ook gevoelige planten. Wat ze precies zo bijzonder maakt, kun je lezen in ons blogbericht over bijen op cacaoplantages.

De bomen hebben heel specifieke weersomstandigheden nodig om goed te groeien en cacaobonen te laten rijpen. Zodra het klimatologische evenwicht wordt verstoord, bijvoorbeeld door te zware regenval buiten de regenseizoenen of te lange droogteperioden, lijdt de cacaoplant. Zo leiden bijvoorbeeld enerzijds te lange droogteperioden en uitblijvende regen tot het afsterven van jonge cacaoplanten, terwijl te veel regen aan de andere kant kan leiden tot een sterkere insecten- en schimmelinfectie (G. J. Anim-Kwapong, E. B. Frimpong). Door de gevoeligheid van de cacaoplanten heeft de klimaatverandering extreme gevolgen voor de teelt van cacao en daarmee voor het leven van de cacaoboeren en ook voor onze chocolade.

De door de klimaatverandering veroorzaakte problemen voor de teelt van cacao

Door de verandering van de klimatologische omstandigheden in West-Afrika ontstaan er meerdere problemen voor de teelt van cacao. Hieronder worden de drie kenmerkende problemen uitgelegd.

Lagere opbrengsten bij hetzelfde teeltoppervlak en dezelfde tijdsinvestering

Vroeger konden de cacaoboeren vertrouwen op hun bomen, die bij goede verzorging het inkomen van het hele gezin garandeerden. De winsten uit de cacaootstelling vormen meestal het hoofdkomen van de gezinnen, waarmee boodschappen, schoolgeld en doktersrekeningen worden betaald. Maar de afgelopen jaren moeten de boerinnen en boeren vanwege klimatologische veranderingen steeds vaker rekening houden met onbeheersbare oogstverliezen. Goede verzorging is niet langer voldoende voor een gegarandeerd inkomen; het weer bepaalt of de winsten uit de cacaootstelling voldoende zijn of niet.

Afname van de teeltoppervlakken

Om ondanks de steeds vaker voorkomende lagere oogsten het maximale uit de cacaobomen te halen, passen sommige boeren milieuschadelijke productiemethoden toe, zoals zware pesticiden en dichtere beplanting van de plantages. Dit put de bodem zo uit dat men al snel moet uitwijken naar andere teeltoppervlakken. Bovendien vallen andere gebieden in regio's weg waar niet meer voldoende regen valt of waar de temperaturen te sterk zijn gestegen. Het bruikbare landoppervlak voor de teelt van cacao wordt dus steeds kleiner.

Verspreiding van ziekten

Naast de klimaatverandering vormt vooral een virus een bedreiging voor de cacaoplanten: de Cacao Swollen Shoot Disease, kort CSSD. Hierbij kleuren de bladeren verkleurd, zwelt de stam op en sterft de boom binnen enkele jaren volledig af. De ziekte wordt veroorzaakt door Badnavirussen die op het Afrikaanse continent voorkomen. Omdat de cacaoboom echter oorspronkelijk uit Zuid-Amerika komt, heeft hij geen natuurlijke resistentie tegen deze virussen. De veranderende klimatologische omstandigheden spelen het virus bovendien in het voordeel.

Oplossingsbenaderingen voor een duurzame cacaoteelt onder eerlijke omstandigheden

Hoe moeilijk de situatie ook lijkt, men kan haar ook als kans zien: als kans voor duurzame biologische teelt en voor een eerlijkere betaling van de boeren.

Fairafric koopt cacao van de eerste biologische cacaoproject in Ghana. Daar zien we de verbeteringen die de ecologische teelt met zich meebrengt voor de bomen, de boerderijen en de boerinnen en boeren. De cacaoplanten zijn robuuster, de bodems gezonder en het ecosysteem intact door een gediversifieerde teelt, zodat schommelingen in regen en temperatuur en CSSD niet zoveel schade kunnen aanrichten. Door zogenaamde "groene barrières", een strook bos rondom de cacaoplantage, krijgt het virus geen toegang tot de cacaobomen. Grotere planten op de plantage bieden schaduw en verzachten te hoge temperaturen. Dergelijke duurzaamheidsinitiatieven worden in de toekomst steeds belangrijker.

Biologische teelt alleen is echter nog niet voldoende voor een duurzame bedrijfsvoering. De cacao moet tegen een redelijke prijs worden verkocht, zodat de gezinnen van de cacaoboerinnen en -boeren er goed van kunnen leven. Alleen als ecologische en sociale factoren worden meegewogen, kunnen we de toekomst van de cacaobomen in West-Afrika duurzaam redden – ondanks klimaatverandering en ziekten.