Welke gevolgen heeft klimaatverandering voor de teelt van cacao?

In het zesde IPCC-rapport publiceerde het Intergovernmental Panel on Climate Change (IPCC) de natuurwetenschappelijke basis van het mondiale klimaatsysteem en de klimaatverandering. Hieruit blijkt dat de temperaturen vrijwel wereldwijd sinds de pre-industriële tijd snel zijn gestegen en dat ze ook in de toekomst zullen blijven stijgen. In veel delen van de aarde leidt dit tot extreme weersomstandigheden, zoals hevige regenval, overstromingen en droogte. Het rapport laat niet alleen zien welke gevolgen al zijn waargenomen, maar ook welke veranderingen in de toekomst in verschillende regio's verwacht worden. Welke gevolgen heeft de klimaatverandering voor de landbouw in West-Afrika? Wordt chocolade binnenkort een nog schaarser goed? De antwoorden op deze vragen vind je in deze blogpost.

Achtergrond, cijfers en feiten

Het IPCC-rapport bestaat uit drie delen die door verschillende werkgroepen zijn opgesteld. Alle drie de groepen hebben als doel klimaatscenario's te evalueren die in de toekomst kunnen plaatsvinden. Werkgroep II en III behandelen de gevolgen van de klimaatverandering en mogelijke aanpassings- en klimaatbeschermingspaden. De huidige editie bevat de resultaten van Werkgroep 1 en behandelt de projectie van de klimaatverandering. Op basis van natuurwetenschappelijke fundamenten toont het rapport de veranderingen in het wereldwijde klimaatsysteem. Dit omvat onder meer regionale en mondiale simulaties, evenals waarnemingen en bewijzen. Als kernresultaat van het rapport zou je samenvattend kunnen zeggen: de temperatuur van de atmosfeer, de oceanen en het land is in korte tijd sterk gestegen. De mens is hierovertuigend verantwoordelijk voor.

Maar aarding is op zichzelf geen nieuw fenomeen. Al vijfduizend jaar geleden steeg de wereldwijde temperatuur. Hoewel het in sommige delen van de aarde warmer werd, vond er in andere regio's afkoeling plaats. Desondanks steeg de gemiddelde temperatuur elke duizend jaar met in totaal 1,5 °C. Een dergelijke trend werd in het verleden altijd omgekeerd door een afkoelingsproces. Op al deze punten verschilt de door de mens veroorzaakte aarding van een natuurlijke. Binnen slechts 50 jaar steeg de wereldwijde temperatuur met 1,1 °C.

Deze snelle stijging heeft verschillende gevolgen voor de verschillende regio's van de aarde. Naast hogere temperaturen worden veranderingen in de hoeveelheid neerslag en de bodemvochtigheid beschouwd als indicatoren van de klimaatverandering. Hoe groter de aarding, des te groter de gevolgen in deze drie gebieden. Daarom is het doel in het klimaatbeleid om een bepaalde temperatuurverhoging niet te overschrijden. Bij een klimaatdoel van 1,5 °C zou dit bijvoorbeeld betekenen dat extreme temperatuurgebeurtenissen binnen een decennium ongeveer 4 keer vaker en bijna 2 graden heter zullen voorkomen dan voorheen. Vergelijkbare voorspellingen worden gedaan voor hevige regenval, die bij 1,5 °C aarding waarschijnlijk 10,5 % sterker zal zijn. Bij een klimaatdoel van 2 °C moet men daarentegen zelfs rekening houden met het feit dat de intensiteit van hevige regenval 14 % hoger zal zijn dan in de pre-industriële tijd. Vooral regio's op hoge breedtegraden, de tropen en moessonregio's zullen hierdoor worden getroffen. Daaronder vallen ook Ivoorkust, Indonesië, Brazilië en Ghana. In al deze landen worden cacaobomen gekweekt. Dit roept de vraag op welke gevolgen de klimaatveranderingen voor de cacaoteelt zullen hebben.

Klimaatveranderingen en de cacaoteelt

De gevolgen van de aarding zijn in Afrika al nu te waarnemen. De relatieve zeespiegel is gestegen, de oppervlaktetemperatuur is aanzienlijk gestegen in vergelijking met de rest van de wereld, en er zijn meer koude- en hitteextremen.

Voor de toekomst voorspellen wetenschappers van het Wereldklimaatraad vaak voorkomende en intense hevige regenval. Dit geldt in het bijzonder voor West-Afrika en dus ook voor Ghana. Als gevolg van intensieve neerslag moet er in de toekomst rekening worden gehouden met overstromingen en regenval, en dit is al waargenomen. Dit was bijvoorbeeld al het geval in de Niger, waar in talloze gemeenten overstromingen plaatsvonden. Tegelijkertijd worden veel West-Afrikaanse regio's al vandaag de dag geteisterd door uitdroging en droogte. De natuurverschijnselen hebben invloed op de lokale landbouw. Daaronder valt ook de cacaoteelt.

Cacaobomen gedijen alleen onder speciale omstandigheden. Ze hebben een bepaalde temperatuur, veel vocht en water, stikstofrijke grond en bescherming tegen de wind nodig. Een van de gevolgen van de klimaatverandering in West-Afrika zijn extreme hittegolven. De daardoor ontstane droogte beperkt de watertoevoer voor de bewatering van de planten aanzienlijk. Hoewel cacao relatief bestand is tegen temperatuurverhogingen, speelt de beschikbaarheid van water een beslissende rol voor de groei en opbrengst van de plant. Als gevolg van de hitteextremen zullen de bomen minder vruchten dragen en zullen de cacaoteelten aanzienlijk lager uitvallen. Bovendien wordt het opslaan van water door het ondiepe wortelsysteem en de grote, brede bladeren van de planten bemoeilijkt. Droogte en droge periodes zullen er daarom toe leiden dat er steeds minder geschikte regio's zullen zijn voor de cacaoteelt.

Een oplossing voor dit schaarsteprobleem zouden speciale genotypen van de cacaoboom kunnen zijn. Deze cacaotypes reageren minder gevoelig op veranderingen in de hoeveelheid water en hebben daarom een hogere overlevingskans. De kweek van dergelijke soorten zou de toekomst van de cacaoteelt kunnen vormen. Ook de biologische teelt van cacao biedt een oplossing voor de gevolgen van de klimaatverandering. Want op biologische plantages worden naast cacaobomen ook andere bomen geplant. Deze bieden schaduw aan de cacaobomen en beschermen ze zo tegen uitdroging. Op de plantages van onze partnerinitiatief Yayra Glover Ltd. wordt deze methode eveneens toegepast. Hier worden naast cacao ook kokos- of bananenbomen geplant. Maar niet alleen voor de beschaduwing van de cacaobomen is de biologische teelt gunstig. Om cacaobomen vruchten te laten dragen, moeten hun bloemen worden bestoven. Dit gebeurt normaal gesproken door kleine insecten, die bij conventionele teelmethoden door pesticiden worden gedood. Op de biologische plantages van onze partnerinitiatief Yayra Glover Ltd. is dat natuurlijk niet het geval. Hier vindt de bestuiving op natuurlijke wijze plaats, wat leidt tot aanzienlijk hogere opbrengsten. Welke andere voordelen de biologische teelt voor de cacaoteelt heeft, lees je hier.

De tweede uitdaging voor de landbouw in West-Afrika is de verwachting van meer hevige regenval. Hiermee zal er in de toekomst waarschijnlijk steeds vaker sprake zijn van overstromingen. Ook dit heeft negatieve gevolgen voor de cacaoteelt. Vooral jonge cacaobomen kunnen de verhoogde hoeveelheid water niet verdragen. Dit betekent dat boeren en boerinnen zich binnenkort aan het probleem van de teelt van nieuwe planten moeten stellen. Want de bodemvochtigheid zal door de verhoogde neerslag tijdelijk te sterk toenemen. Zo is ook dit gevolg van de klimaatverandering een oorzaak voor de vermindering van geschikte teelloften. Maar ook de opbrengst wordt beïnvloed door de hevige regenval. Zodra de cacaobonen rijp worden, neemt het risico op ziekten door de vochtigheid toe.

In West-Afrika hebben klimaatveranderingen al grote invloed op de landbouw. Op biologische plantages zijn de gevolgen van de klimaatverandering gelukkig minder drastisch. De cacaoboeren van onze partnerinitiatief melden dat hun planten de droogte en droge periodes hebben overleefd, - terwijl andere boeren op conventionele plantages grote verliezen hebben geleden en hele boerderijen opnieuw hebben moeten beplanten. Voor de komende klimaatveranderingen wekt de duurzame landbouw en de biologische teelt daarom grote hoop.

De gevolgen van de aarding verminderen de geschikte oppervlakten voor de teelt van cacao. Hoewel droge periodes en droogte vandaag de dag al een uitdaging vormen voor de landbouw in West-Afrika, zullen er in de toekomst ook problemen ontstaan door overstromingen en hevige regenval. Tot nu toe is nog geen enkele strategie tegen deze klimaatverschijnselen bewezen. Desom minder belangrijk is het om te zorgen voor een duurzaam en verantwoordelijk verbruik van chocolade. Om alternatieve teelmethoden mogelijk te maken, moeten cacaoboeren en -boerinnen de nodige financiële middelen worden gegarandeerd. Op de biologische plantages van Yayra Glover Ltd. worden naast cacao ook bananen en kokosnootjes geoogst. Deze worden door de boeren verkocht en bieden daarmee een tweede inkomstenbron.

Ook de overheden van de exportlanden kunnen de cacaoteelt en het onderzoek met behulp van leningen ondersteunen. Consumenten kunnen eveneens een bijdrage leveren aan de ondersteuning van de cacaolandbouw: door eerlijke biologische chocolade te kopen, die bij voorkeur in het land van herkomst van de cacao wordt geproduceerd en daardoor een groot deel van de toegevoegde waarde in het land van herkomst van de cacao laat.